Balkan Türk basın tarihinin önemli yayın organlarından Birlik Gazetesi’nin kültürel ve tarihî mirasını gelecek nesillere aktarmak amacıyla Sami İslamoğlu tarafından hazırlanan “Kuruluşundan Kapanışına Kadar ‘Birlik’ Gazetesi’nde Yayımlanan Yazıların Bibliyografyası” adlı eserin tanıtım programı, 12 Kasım 2026 tarihinde Üsküp Yunus Emre Enstitüsü’nde düzenlendi.

Programa T.C. Üsküp Büyükelçiliği Üçüncü Kâtibi Doğukan Orkun Sal, Eğitim Müşaviri Ali Rıza Altunel, Kültür Müşaviri Mahir Enes Özdemir, Halkbank AD Skopje Genel Müdürü Dr. Fatih Şahbaz, Türkiye Maarif Vakfı Kuzey Makedonya Ülke Temsilcisi Osman Demirgül, Kuzey Makedonya Bursa Fahri Konsolosu Halil Beceti, Türk kurum ve kuruluşlarının temsilcileri, Birlik Gazetesi’nin emekli çalışanları, akademisyenler, öğretmenler, öğrenciler ve çok sayıda davetli katıldı.

Birlik, Makedonya Türklerinin kültürel hafızası

Programın açılışında konuşan Üsküp Yunus Emre Enstitüsü Müdürü Dr. Yunus Dilber, Birlik Gazetesi’nin Makedonya Türklerinin tarihinde önemli bir yere sahip olduğunu belirterek, eserin gazetenin sayfalarında yer alan kültürel, edebî ve toplumsal birikimin anlaşılmasına katkı sağlayacağını ifade etti.

Açılış konuşmasının ardından Yeni Balkan Genel Yayın Yönetmeni Mürteza Sulooca’nın moderatörlüğünde tanıtım paneli gerçekleştirildi. Panelde Uluslararası Balkan Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ertuğrul Karakuş, Aziz Kiril ve Metodiy Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölüm Başkanı Prof. Dr. Osman Emin, Marko Tsepenkov Folklor Enstitüsü temsilcisi Prof. Dr. Aktan Ago ve eserin yazarı Sami İslamoğlu konuşmacı olarak yer aldı.

“Birlik, Makedonya Türklerinin yakın tarihine tanıklık etti”

Moderatör Mürteza Sulooca, Birlik Gazetesi’nin yaklaşık 60 yıllık yayın hayatı boyunca Makedonya Türklerinin siyaset, ekonomi, kültür ve eğitim alanlarındaki izlerini sayfalarına taşıdığını belirtti. Gazetenin binlerce sayılık bir birikim oluşturduğuna dikkat çeken Sulooca, bu mirasın sahiplenilmesinin önemini vurgulayarak Sami İslamoğlu’nun çalışmasını bunun en güzel örneklerinden biri olarak değerlendirdi.

Prof. Dr. Aktan Ago ise Birlik Gazetesi’nin yalnızca uzun yıllar yayımlanmış bir gazete olmadığını, Makedonya Türklerinin yakın tarihine tanıklık eden önemli bir kültür ve basın kurumu olduğunu söyledi. Ago, gazetenin Türk toplumunun dilini, edebiyatını, kültürünü ve toplumsal meselelerini sayfalarına taşıyarak tarihî bir miras bıraktığını ifade etti.

“Birlik, bilimsel araştırmalar için önemli bir kaynak”

Prof. Dr. Osman Emin, Sami İslamoğlu’nun 855 sayfalık eserini Makedonya Türklerinin yazılı kültür mirasını belgeleyen önemli bir bilimsel çalışma olarak nitelendirdi. Osmanlı döneminden Yugoslavya Krallığı dönemine ve İkinci Dünya Savaşı sonrasına uzanan tarihsel sürecin anlaşılmasına katkı sunan eserin, Birlik Gazetesi’nde yayımlanan yazıları araştırmacılar için erişilebilir hâle getirdiğini belirtti.

Emin, Birlik’in yalnızca bir gazete adı olmadığını vurgulayarak, “Bir milletin kendi dilinde yazdığı tarih, kendi kalemiyle oluşturduğu edebiyat ve gelecek kuşaklara bıraktığı kültürel hafızadır.” dedi. Gazetenin yayın hayatı sona erse de sayfalarında yer alan şiirlerin, hikâyelerin, makalelerin ve belgelerin yaşamaya devam ettiğini kaydetti.

“Birlik’i bütüncül bir bakış açısıyla incelemeliyiz”

Prof. Dr. Ertuğrul Karakuş, konuşmasında Birlik Gazetesi’nin Türkolojiye, Türk edebiyatına ve Balkan Türk basın tarihine katkılarını ele aldı. Gazetenin yalnızca kendi dönemi içerisinde değil, Türk dünyasının basın ve edebiyat geleneğiyle bağlantılı olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Bosna’dan Kırım’a, Azerbaycan’dan Balkanlar’a uzanan Türkçe basın geleneğine dikkat çeken Karakuş, Birlik’in Türk varlığının, dilinin ve edebiyatının yaşatılmasında üstlendiği role vurgu yaptı.

Gazetede yayımlanan yazıların belirli temalar ve tarihsel dönemler çerçevesinde incelenmesinin önemini de dile getiren Karakuş, özellikle gelenek, kimlik, edebiyat ve toplumsal değişim konularının araştırmacılar için önemli çalışma alanları sunduğunu belirtti. Birlik’in sayfalarının çok sayıda yüksek lisans ve doktora araştırmasına kaynaklık edebilecek zenginlikte olduğunu ifade etti.

“Birlik, Makedonya Türklerinin yeniden ayağa kalkmasında önemli rol oynadı”

Eserin yazarı Sami İslamoğlu, Birlik Gazetesi’nin Makedonya Türklerinin yeni alfabeyle yayımlanan ilk gazetesi ve Makedonya’daki ilk Türkçe kurum olduğunu belirtti.

Gazetenin İkinci Dünya Savaşı sonrasında, Türk nüfusunun göçlerle azaldığı ve Türkçe eğitimin çeşitli bölgelerde ciddi zorluklarla karşılaştığı bir dönemde önemli bir misyon üstlendiğini anlatan İslamoğlu, Birlik’in yalnızca edebiyat ve kültür alanında değil, eğitimden ekonomiye, toplumsal sorunlardan sanata kadar Makedonya Türklerinin bütün meselelerine yer verdiğini söyledi.

Gazetenin yazar ve şairlerinin Türkçe okulların açılması ve eğitim kadrolarının yetiştirilmesi için de büyük çaba gösterdiğini vurgulayan İslamoğlu, Birlik çevresinde Tomurcuk ve Sevinç gibi çocuk dergilerinin, daha sonraki yıllarda ise Sesler dergisinin yayımlanmasının Türk edebiyatının gelişimine önemli katkılar sağladığını kaydetti.

Çalışmayı hazırlama amacının yıllar boyunca gazetede oluşan birikimi bilim dünyasına kazandırmak ve gelecek kuşak araştırmacılara kaynak sunmak olduğunu ifade eden İslamoğlu, Birlik’in Makedonya Türklerinin kültür ve edebiyat tarihinde unutulmaması gereken bir miras olduğunu dile getirdi.

Program, Abas Yahya ve Elyesa Asani'nin müzik dinletisiyle ve konuşmacılara hediye takdimiyle devam etti. Programın sonunda Sami İslamoğlu, eserini okuyucular için imzalayarak hediye etti.