Sosyal medyada yaptığı paylaşım ile Milletvekili Salih Murat Aşık Çelebi türbesini bir kere daha gündeme taşıdı.
Murat soysal medyada konuyu şu şekilde paylaştı: Bazıları susacak, biz susmayacağız. Mirasımıza sahip çıkmak millî bir meseledir. Mücadelemizi kararlılıkla sürdürmeye devam edeceğiz.
Üsküp'ün tarihî mirasının ve kimliğinin ayrılmaz bir parçası olan, tescilli ve koruma altındaki taşınmaz kültür varlığı Gazi Baba Türbesi – Âşık Çelebi, uzun süredir ağır ve kasıtlı bir tahribata sahne olmaktadır.
Lahit kırılarak içindeki kemik kalıntıları gün yüzüne çıkarılmış; giriş kapısı yerinden sökülerek tamamen tahrip edilmiş; iç mekândaki özgün duvar resimleri zarar görmüş; bir köşede ateş yakılmaya çalışıldığının izlerine rastlanmış; dış duvarlar ise grafitiyle kirletilmiştir. Tüm bunlar, yıllardır ses çıkarmayan yetkili kurumların gözleri önünde gerçekleşmiştir.
Nisan 2026'da Bakanlığa bu konuda bir milletvekili sorusu yönelttim. Aldığım yanıt son derece yetersizdi. Bununla yetinmeyerek 2 Haziran 2026'da güçlendirilmiş, ek bir milletvekili sorusu sundum. Bu kez Bakanlık harekete geçmek zorunda kaldı.
Elde ettiğimiz somut sonuçlar:
– Resmî yerinde inceleme gerçekleştirildi; Ceza Kanunu'nun 264. maddesinin 1. fıkrası uyarınca cezai tespit yapıldı;
– Üsküp Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunuldu ve restorasyon projesi başlatıldı;
– Ulusal Konservasyon Merkezi'ne acil inceleme başvurusu yapıldı;
– Kültürel Mirasın Korunması İdaresi'ne denetim talebi iletildi;
– Gazi Baba Belediyesi ve Belediye Başkanı'na yazılı başvuruda bulunuldu;
– Üsküp Büyükşehir Belediyesi ve Büyükşehir Belediye Başkanı'na da başvuruda bulunuldu.
Gazi Baba Türbesi yalnızca tarihî bir eser değildir; Üsküp'ün tüm sakinlerine ait ortak bir mirastır. Bu miras korumayı, saygıyı ve adaleti hak ediyor — ve hepsine kavuşacaktır.
Bakanlık Konservasyon Merkezin Raporunu Paylaştı
Kuzey Makedonya Cumhuriyeti Meclisi milletvekili Salih Murati'nin milletvekili soru önergesine istinaden, uzman incelemesi yapılması ve acil işlem tesis edilmesine ilişkin talebiniz doğrultusunda, Üsküp Ulusal Konservasyon Merkezi uzman ekibi aşağıdaki üyelerden oluşacak şekilde görevlendirilmiştir:
- Konstantin Dimitrovski, yüksek mimar, koruma danışmanı, ekip sorumlusu,
- Yüksek Lisans Mezunu Nita Muça, sanat tarihçisi, kıdemli konservatör, üye,
- Yüksek Lisans Mezunu Aleksandra Mirçevski, heykeltıraş, konservatör, üye.
Üsküp Ulusal Konservasyon Merkezi Vekil Müdürü tarafından 16.06.2026 tarih ve 08-447/2 sayılı Karar uyarınca görevlendirilen uzman ekip, Kurumun arşivinde bulunan ilgili belgeler üzerinde inceleme yapmış ve koruma altındaki taşınmaz kültür varlığının bulunduğu alanda acil yerinde inceleme gerçekleştirmiştir.
İncelemenin amacı; mevcut durumun tespit edilmesi, meydana gelen hasar ve bozulmaların değerlendirilmesi ile koruma altındaki taşınmaz kültür mirasının durumunun uzman görüşü doğrultusunda ortaya konulmasıdır.
Üsküp'teki Âşık Çelebi Türbesi, 1963 yılından bu yana kesintisiz olarak koruma statüsüne sahip bir kültür varlığıdır. Bu koruma statüsü aşağıdaki hukuki düzenlemelere dayanmaktadır:
- 10.12.1963 tarih ve 04-113/90 sayılı "Üsküp'teki Âşık Çelebi Türbesinin Kültür Anıtı Olarak Tesciline İlişkin Karar", dönemin Makedonya Kültür Anıtları ve Doğal Değerleri Koruma Merkez Enstitüsü (Üsküp) tarafından kabul edilmiştir.
- 18.12.2012 tarih ve 18-772 sayılı "Üsküp'teki Âşık Çelebi Türbesinin Önemli Kültürel Miras Olarak İlan Edilmesine İlişkin Karar", Kültürel Mirası Koruma İdaresi tarafından alınmıştır.
Bu kararlar doğrultusunda Âşık Çelebi Türbesi, Kuzey Makedonya'nın koruma mevzuatı kapsamında önemli taşınmaz kültür mirası statüsünde koruma altındadır.
Tespit Edilen Mevcut Durum ve Hasarlar
A. Dış Çevre Düzenlemesi ve Erişilebilirlik
Ulaşımı güç arazi
Kültür varlığının bulunduğu alan son derece erişilmesi zor bir konumdadır. Çevredeki yeşil alanlar uzun süredir bakımsız bırakılmış ve yoğun yabani bitki örtüsüyle kaplanmıştır. Bu nedenle yapıya doğrudan erişim büyük ölçüde engellenmektedir.
Altyapı eksikliği
Anıta ulaşımı sağlayan işaretlenmiş bir yaya yolu bulunmamaktadır. Yapıya ulaşım, anıtın yakınından geçen stabilize (toprak) bir yol üzerinden sağlanmaktadır.
Tahrip edilmiş koruyucu çit
Yapıyı çevreleyen metal koruyucu çitin bazı bölümleri yerinden sökülmüş veya kaybolmuştur. Bu nedenle anıtın çevresi tamamen çevrilememekte ve güvenliği yeterince sağlanamamaktadır.
Hasar görmüş yürüyüş yolu
Türbenin çevresindeki traverten yürüyüş yolu, yetersiz ve zamanında yapılmayan bakım nedeniyle zarar görmüş, bozulmuş ve bakımsız bir durumdadır.
B. Yapının Dış Cephesi
Tahrip edilmiş giriş
Giriş kapısı zor kullanılarak yerinden sökülmüş ve tamamen tahrip edilmiştir.
Yapının girişinde çok sayıda taş parçası ve kırık yapı elemanları bulunmaktadır. Bu durum, anıtın belirli bölümlerinin ve genel olarak tüm kompleksin kasıtlı ve planlı biçimde tahrip edildiğini göstermektedir.
Cephede bozulmalar
Pencerelerin altındaki parapet bölümlerinde sıva hasarları görülmektedir. Üst sıva tabakasının parçalanarak döküldüğü, alt yapı katmanlarının yer yer açığa çıktığı tespit edilmiştir. Bu hasarların büyük ölçüde atmosferik etkilerden kaynaklandığı değerlendirilmektedir.
Dökülen sıvalar
Cephede, özellikle duvarların alt kısımlarında olmak üzere birçok noktada sıvanın kabardığı, döküldüğü ve yerinden ayrıldığı tespit edilmiştir.
Vandalizm
Cephede çeşitli noktalara grafitiler yazılmış, sıva yüzeyleri kazınarak ve oyularak bilinçli şekilde tahrip edilmiş, ayrıca duvarların bazı bölümleri koyu renkli boya ile boyanmıştır.
Çatı konstrüksiyonu
Çatı sistemi genel olarak sağlam ve yapısal açıdan stabil durumdadır.
C. Yapının İç Mekânı (İç Bölüm)
Mezarın tahrip edilmesi
Mermer lahdin çerçevesi zor kullanılarak kırılmış ve büyük ölçüde tahrip edilmiştir.
Türbenin zemininde çok sayıda kırık mermer parçası dağılmış durumdadır. Ayrıca mezarın toprağı kazılmış ve çevreye saçılmıştır.
Yangın çıkarma girişiminin izleri
Türbenin köşelerinden birinde ateş yakılmaya çalışıldığına işaret eden belirgin yanık izleri bulunmaktadır.
Duvar resimlerinin tahrip edilmesi
İç duvarlardaki resim ve bezeme unsurları kasıtlı olarak zarar görmüştür.
Elektrik tesisatı
Yapının elektrik tesisatı tamamen tahrip edilmiş olup kullanılamaz durumdadır.
Bu çeviri, kültürel miras koruma raporları, bilirkişi raporları, restorasyon dosyaları ve bakanlık yazışmalarında kullanılabilecek resmi terminolojiye uygun şekilde hazırlanmıştır. Özellikle "сквернавење на гробот" ifadesi Türkçede hukuki ve kültürel miras terminolojisine uygun olarak "mezarın tahrip edilmesi" şeklinde çevrilmiştir; istenirse dini hassasiyeti daha güçlü yansıtacak biçimde "mezarın kutsallığının ihlal edilmesi" veya "mezarın saygısızca tahrip edilmesi" olarak da ifade edilebilir.
Acil Koruma ve Güvenlik Önlemleri Önerisi
Bu durumda öncelikli olarak, Âşık Çelebi Türbesi'nin yönetiminden sorumlu kuruluş olarak İslam Dini Birliği'nin (İslam Dini Topluluğu) belirlenmesi gerekmektedir.
Yönetimden sorumlu kuruluş, yeniden değerlendirme raporu ile koruma kararı taslağına ilişkin öneri esas alınarak hazırlanacak koruma kararı kapsamında belirlenmektedir. Söz konusu rapor ve önerinin Üsküp Ulusal Konservasyon Merkezi tarafından hazırlanması gerekmektedir.
Bu belgeler doğrultusunda, Kültürel Mirası Koruma İdaresi, Âşık Çelebi Türbesi'nin önemli kültürel miras olarak ilan edilmesine ilişkin mevcut kararın değiştirilmesine yönelik yeni bir karar almalıdır.
Yönetimden sorumlu kuruluşun belirlenmesiyle birlikte, kültür varlığının güvenliğine ilişkin görev ve sorumluluklar açık şekilde tanımlanacaktır. Bu güvenlik sisteminin kurumsal ve sürdürülebilir bir şekilde düzenlenmesi zorunludur. Böylece, tamamen insan kaynaklı nedenlerle ve kültürel mirasa zarar verme veya onu tahrip etme suçunu oluşturan eylemler sonucunda ortaya çıkan, anıtın ve çevresinin bugün içinde bulunduğu son derece endişe verici durumun tekrar yaşanmasının önüne geçilebilecektir.
Ayrıca, Gazi Baba Belediyesi'nin de kültür varlığının erişilebilirliğine ilişkin mevcut eksikliklerin giderilmesinde aktif rol üstlenmesi gerekmektedir. Bu kapsamda;
- Türbenin bulunduğu alanın son derece zor ulaşılabilir olması,
- Çevredeki yeşil alanların tamamen bakımsız durumda bulunması,
- İşaretlenmiş bir yaya yolunun bulunmaması gibi altyapı eksikliklerinin giderilmesi önem arz etmektedir.
Hak sahibi sıfatıyla İslam Dini Birliği, Üsküp Ulusal Konservasyon Merkezi ile iş birliği içinde, anıtın içinde bulunduğu alarm verici durumun giderilmesi amacıyla gerçekleştirilmesi gereken acil müdahaleleri belirlemelidir.
Bununla eş zamanlı olarak, gerekli koruma ve restorasyon projelerinin hazırlanmasına başlanacak ve söz konusu projeler doğrultusunda kültürel mirasın korunmasına yönelik gerekli müdahaleler hayata geçirilecektir.
Acil Müdahale Önerileri
Acil müdahaleler aşağıdaki çalışmaları kapsayacaktır:
- Temizlik ve çevre düzenlemesi: Anıtın çevresindeki yabani bitki örtüsünün acilen biçilmesi, anıta ulaşımı sağlayan yolun temizlenmesi, uygun şekilde düzenlenmesi ve işaretlenmesi.
- Fiziksel güvenliğin sağlanması: Giriş kısmının geçici koruyucu bir bariyerle tamamen kapatılması.
- Çitin onarılması: Metal korkuluğun hasarlı ve eksik bölümlerinin acilen onarılması ve yeniden yerleştirilmesi.
Koruma ve Restorasyon Müdahaleleri Önerisi
Mimari yapı ve duvar resimleri için, koruma (konservasyon) ilkelerine uygun teknik çözümleri içeren Ön (Kavramsal) ve Esas Koruma Projelerinin hazırlanması önerilmektedir.
Bu projeler kapsamında aşağıdaki çalışmalar öngörülmektedir:
- İç mekânda bulunan kırılmış mermer lahdin (sarkofajın) rekonstrüksiyonu (yeniden oluşturulması),
- Cephe sıvasının onarılması, duvarlardaki grafitilerin temizlenmesi ve duvar resimlerinin konservasyonu ile temizliği,
- Traverten yürüyüş yolunun tamamen yenilenmesi ve yeni bir giriş kapısının yapılması.
Maliyet Tahmini
Kesin maliyet, koruma ve restorasyon projelerinin hazırlanmasının ardından belirlenecektir.
Hukuka Aykırı Tahribat Hakkında Görüş
Yerinde yapılan incelemeye dayanarak, Kuzey Makedonya Ceza Kanunu'nun 264. maddesi kapsamında düzenlenen "Geçici koruma altındaki malların, kültürel mirasın veya doğal değerlerin zarar görmesi ya da tahrip edilmesi" suçunun işlendiğine dair açık belirtilerin bulunduğu değerlendirilmektedir.
Bu nedenle, Bakanlığın, gecikmeksizin İçişleri Bakanlığına ve yetkili Cumhuriyet Savcılığına yazılı bildirimde bulunması ve suç duyurusunda bulunması tavsiye edilmektedir.
