19-20 Mayıs tarihleri arasında UNESCO himayesinde düzenlenen geniş kapsamlı uluslararası forum, Cuci Ulusu’nun tarihi mirasını ve onun Orta Avrasya coğrafyasındaki medeniyet süreçlerinin oluşumundaki rolünü kapsamlı şekilde incelemek amacıyla yerli ve yabancı önde gelen bilim insanlarını, uzmanları ve uluslararası akademik çevre temsilcilerini aynı platformda bir araya getirdi.
Sempozyumun amacı, Kazakistan Cumhuriyeti’ni Altın Orda mirasının araştırıldığı önde gelen uluslararası merkez olarak tanıtmak, ayrıca Cuci Ulusu’nun siyasi, ekonomik, kültürel ve manevi mirasını disiplinler arası kapsamlı analiz yoluyla Orta Avrasya medeniyetlerin araştırma alanındaki ülkenin bilimsel potansiyelini ortaya koymak ve bunun Avrasya’daki güncel entegrasyon süreçleri açısından önemini belirlemekti.
Sempozyum çerçevesinde ayrıca Altın Orda’nın bozkır medeniyeti modeli olarak mirası konulu tematik bir sergi de düzenlendi. Sergide arkeolojik, yazılı ve kültürel eserler yer aldı.
Serginin yapısı birkaç temel tematik bölümü kapsamaktadır: devlet ve iktidar, bozkır modası ve kıyafet örnekleri, askeri yapı, bozkır ve şehir medeniyetlerinin karşılıklı etkileşimi, kültür, bilim ve sanat. Özellikle 70 arkeolojik ve mimari anıtı kapsayan interaktif haritaya önem verilmiştir. Bunların arasında 17 eser için genişletilmiş açıklamalar, havadan çekilmiş fotoğraflar ve 3D görselle sunuldu.
Serginin başlıca eserlerinden biri, dönemin hükümdarları ve tarihi şahsiyetlerine ilişkin soy bilgilerini içeren “Hanlar Şeceresi” el yazmasıdır. Bunun yanı sıra Katalan Atlası, hanların soy ağaçları, sikkeler, yazılı kaynaklar ve günlük kullanım eşyaları da sergilenmektedir. Yazılı miras kapsamında 3 ferman, 4 diplomatik mektup ve 21 el yazması bulunmaktadır. Bunlar orijinal, faksimile kopya ve elektronik formatlarda sunuldu.
Sergi, Kazakistan topraklarındaki önemli arkeolojik anıtların materyalleri temelinde hazırlanmıştır. Bunlar arasında antik Sarayşık, Sığanak, Barşınkent şehirleri ile tarihi öneme sahip diğer eserler yer almaktadır. Serginin amacı, Altın Orda’nın tarihi ve kültürel mirasını geniş ölçüde tanıtmak ve bu alandaki bilimsel ilgiyi artırmaktır.
Genel oturuma Kazakistan Cumhuriyeti Bilim ve Yükseköğretim Bakanı Sayasat Nurbek moderatörlük yaptı Açılış törenine UNESCO Sekretaryası temsilcileri, BDT, ŞİÖ, KGAÖ ve Türk Devletleri Teşkilatı üyesi ülkelerin diplomatik misyon temsilcileri ile birlikte Rusya, Çin, Türkiye, İran, Moğolistan, Ukrayna, Macaristan, Bulgaristan, ABD, Birleşik Krallık, Almanya, Fransa ve diğer ülkelerin temsilcileri katıldı.
Foruma, dünyanın 20’den fazla ülkesinden gelen 120 yabancı araştırmacı dahil olmak üzere 300’den fazla bilim insanı ve uzman iştirak etti. Bunlar arasında tarihçi-orta çağ araştırmacıları, arkeologlar, şarkiyatçılar, türkologlar, Moğolistan araştırmacıları, nümizmatlar, epigrafi uzmanları, siyaset bilimciler, kültür araştırmacıları, sanat tarihçileri, diplomatlar ve uluslararası kuruluş temsilcileri yer aldı.
Genel oturumda konuşan Sayasat Nurbek, Altın Orda mirası konulu uluslararası sempozyumun tarih biliminin geliştirilmesi ve tarihi geçmişin yeniden yorumlanması açısından stratejik öneme sahip olduğunu vurguladı.
“Bugün biz yalnızca geçmişi değil, aynı zamanda devlet geleneği, kimlik ve Kazakistan’ın Avrasya tarihindeki yerinin anlaşılmasının temel esaslarını da ele alıyoruz. Tarihin çağdaş perspektiften yeniden değerlendirilmesi bağlamında Altın Orda, Büyük Bozkır’ın siyasi ve kültürel geleneğinin oluşumundaki önemli bir aşama olarak özel anlam taşımaktadır”, dedi Bakan.
Onun sözlerine göre Altın Orda, Doğu ile Batı arasındaki karşılıklı etkileşimi, fikirlerin, teknolojilerin ve kültürel deneyimlerin değişimini sağlayan benzersiz bir Avrasya entegrasyonu modeli olmuştur. Bununla birlikte onun tarihi, göçebe ve yerleşik medeniyetlerin sentezinin bir yansıması olarak değerlendirilmektedir.
“Kazakistan için Altın Orda’nın araştırılması yalnızca akademik bir görev değildir. Bu, tarihi süreklilik meselesidir. Kazakistan kendisini Cuci Ulusu mirasçılarından biri olarak görmektedir. Tam da bu coğrafyada daha sonra Kazak Hanlığı’nda devam eden devlet geleneği ve etnogenezin temelleri şekillenmiştir”, dedi Sayasat Nurbek.
Sempozyumda ayrıca UNESCO’nun Kültürden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Vekili ve UNESCO Dünya Miras Merkezi Müdürü Eloundou Lazare, Kırgız Cumhuriyeti Devlet Sekreteri Arslan Koichiev, Tataristan Cumhuriyeti Kültür Bakanı Irada Ayupova, “La France s’engage” vakfı Başkanı Audrey Azoulay, Moğolistan Bilimler Akademisi Başkanı Sodnosambuu Demberel, Özbekistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Başkanı Shavkat Ayupov ile birlikte Tataristan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Sh. Mardzhani Tarih Enstitüsü M.A. Usmanov Altın Orda ve Tatar Hanlıkların Araştırma Merkezi Başkanı Ilnur Mirgaliev kutlama konuşmaları yaptı.
Sempozyum süresince Altın Orda’nın etno-siyasi tarihi, onun mirasının günümüzdeki önemi, gelecekteki araştırma yönelimleri, maddi ve manevi kültürel miras, yazılı ve sözlü kaynaklar ile Büyük İpek Yolu boyunca medeniyetlerarası etkileşim meselelerine özel önem verildi.
Forum kapsamında Altın Orda’nın tarihi ve kültürel mirasının disiplinler arası araştırılmasına, arkeolojik keşiflere, tarihi hafıza ve kimlik oluşumu meselelerine ilişkin uzmanlaşmış bilimsel oturumlar düzenlendi.
Uluslararası forumun önemli sonuçlarından biri de, uluslararası bilimsel iş birliğinin geliştirilmesine, araştırma girişimlerinin birleştirilmesine ve farklı ülkelerin bilim merkezleri ile uzman toplulukları arasındaki karşılıklı bağların güçlendirilmesine yönelik Altın Orda Mirası Astana Deklarasyonu’nun kabul edilmesi oldu.
Sempozyumun kültürel programı, Büyük Bozkır’ın tarihi ve kültürel mirasının zenginliğini ve Avrasya coğrafyasındaki manevi geleneklerin sürekliliğini yansıtan “Büyük Bozkır Mirası” konser programını da kapsadı.
Kazakistan’da uluslararası sempozyumun düzenlenmesi, ülkenin Orta Asya tarihi ve mirasının araştırıldığı önde gelen merkezlerden biri olarak uluslararası itibarının daha da güçlendirilmesine, bilimsel diyaloğun genişletilmesine ve Avrasya medeniyetinin oluşumunda önemli rol oynayan tarihi süreçlerin objektif şekilde incelenmesine katkı sağlamaktadır.
Kaynak: Kazakistan Cumhuriyeti Üsküp Büyükelçiliği