Makedonya ile Türkiye, yüzyıllar boyunca aynı topraklarda yaşamanın getirdiği dostane ilişkileri, günümüze kadar devam ettirdi.
Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasının ardından Yugoslavya döneminde daha ağır olsa da gelişen ilişkiler, Makedonya’nın bağımsızlığını kazanmasıyla büyük bir hız aldı. Makedonya’yı anayasal ismiyle ilk tanıyan ülke olan Türkiye, ilk Büyükelçi gönderen ülke de oldu. Türkiye, 6 Şubat 1992 yılında Süleyman Demirel’in başında bulunduğu Bakanlar Kurulu tarafından Makedonya’nın bağımsızlığını tanıdı. 30 Nisan 1993 yılında Türkiye Üsküp’e büyükelçi gönderirken, 3 Haziran 1993’te Ankara’ya büyükelçi atadı.
Siyasi alanda gelişen ilişkiler, kültür ve eğitim alanına daha sonra da ekonomiye yansıdı. Bugün iki ülke arasında yüzü aşkın ikili anlaşma ve imzalanan resmi belge bulunurken, 2006 yılında TİKA’nın Üsküp ofisinin açılması var olan sıkı işbirliğinde lokomotif görevi üstlendi.
Günümüzde, iki ülkenin Cumhurbaşkanları, Başbakanları, Bakanları ve diğer üst düzey temsilcileri arasında mevcut dostane ilişkiler, işbirliğinin gelecekte de devam edeceğinin güvencesini veriyor.
Resmi Temaslar
Türkiye makamları Makedonya “8 Eylül” referandumunu yapmadan önce Makedonya’nın ilk Cumhurbaşkanı olan Kiro Gligorov’u 1991 yılında resmi olarak ağırladı.
Makedonya’da niye ilk ziyaret edilen ülke Türkiye soruları dolaşırken, Yunanistan bu karşılamaya bayağı tepkiliydi.
1992’de Gligorov Şanlıurfa’da GAP projesinin açılışına katıldı. 1993’te T.C. Cumhurbaşkanı Turgut Özal Üsküp’ü ziyaret etti. 1996’da Gligorov yine Türkiye’ye gitti. 1998’de T.C. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, Gligorov’un misafiri oldu. 1999’da yine Demirel Makedonya’da resmi temaslarda bulundu.
2002’de MC Cumhurbaşkanı Boris Traykovski, Türkiye’ye resmi ziyarete gitti. 2006’da MC Cumhurbaşkanı Branko Tsırvenkovski Ankara’da T.C. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer tarafından kabul edildi. 2008’de T.C. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, MC Cumhurbaşkanı Branko Tsırvenkovsi tarafından resmi tören ile karşılandı.
2009’da MC Cumhurbaşkanı Gyorge İvanov Ankara’da temaslarda bulundu. 2016 yılında T.C. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Makedonya Cumhurbaşkanı Gyorge İvanov’u Tarabya köşkünde kabul etti.
Bunun haricinde değişik vesileler ile iki ülkenin Cumhurbaşkanları en üst düzeyde görüşmeler gerçekleştirdi, açılışlar yaptı. En son 2016’nın Ağustos ayında İvanov, Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Çevre Otoyolu açılışına T.C. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın davetlisi olarak katıldı.
20 kez Makedonya ya da Türkiye’de Cumhurbaşkanları düzeyinde görüşme gerçekleştirildi. En az 10 kez değişik zirvelerde Cumhurbaşkanı ve Başbakan düzeyinde yurt dışında ikili görüşmeler yapıldı.
1995 yılında MC Başbakanı Branko Crvenkovski Ankara’da Başbakan Tansu Çiller ile görüştü.1998’de TC Başbakanı Mesut Yılmaz'ın Makedonya resmi temaslarda bulundu.
2005 yılında MC Başbakanı Vlado Buçkovski, T.C. Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından resmi törenle karşılandı.
T.C. Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, Makedonya’ya Başbakan olarak ilk resmi ziyaretini 2006’da yaptı. 2008 ve 2011 yıllarında yine Makedonya’ya geldi. MC Başbakan Nikola Gruevski’yi ise 2007, 2008, 2009’da kabul etti. 2014 yılında MC Başbakanı Nikola Gruevski önce T.C. Başbakanı Ahmet Davutoğlu’nun misafiri oldu daha sonra Üsküp’te ev sahipliği yaptı.
Meclis Başkanları, Bakanlar, Genel Kurmay Başkanları düzeyinde de onlarca ziyaret gerçekleşti. Makedonya hükümetindeki Türk bakan ve bürokratlar, iki ülke arasındaki ilişkilerin gelişmesinde büyük katkı sağladı.
Askeri Alanda Türk Desteği Esirgenmiyor
Türkiye, bağımsızlığında bu yana büyük destek sağladığı Makedonya’ya askeri alanda da yalnız bırakmadı. Makedonya’nın bölgenin güvenliği için kilit bir rol üstlendiği çeşitli temaslar ve röportajlarla vurgulanırken, bugüne kadar Makedonya’da 20 milyon dolarlık askeri yardımla Türkiye ikinci sırada yer alıyor.
Askeri yardımlar genel olarak Makedonya ordusunun yenilenmesi için verilirken, hizmet içi eğitim kapsamında Türk Silahlı Kuvvetlerinde eğitim alıyor. Şu anda Makedonya ordusunun 7 generali Türkiye’de eğitim almış durumda.
Bunun yanı sıra Türkiye, Makedonya’nın NATO üyeliğini en güçlü şekilde destekleyen ülke konumunda. NATO’nun resmi sitesinde, “Türkiye, Makedonya’yı anayasal ismiyle tanımaktadır” ibaresi geçerken, uluslararası toplantılarda sürekli Makedonya’ya destek veriliyor.
Makedonya’nın NATO üyeliğini hak ettiğini her fırsatta dile getiren Türkiye, mali yardımlarının yanı sıra tüm gücüyle Makedonya ordusunun yenilenmesine katkı sağlıyor.
Ekonomik İlişkiler Gelişiyor
İki ülke arasında imzalanan ticari anlaşmalarla serbest ticaret, çifte vergilendirme ve yatırımların korunması sağlanıyor.
İşadamları için yatırım kolaylığı sağlanan bu unsurlarla ticari ilişkiler de yıldan yıla gelişiyor.
İki ülke arasında 1992-2016 yılları toplam ticaret hacmi: 5,5 milyar $.
Türk şirketlerinin Makedonya’daki toplam yatırımları: 1,5 milyar $’dan fazla.
Doğrudan yatırım yapan Türk şirketi sayısı: 100’ün üzerinde.
2014, 2015 ve 2016’da ticaret hacmi 400 milyon $’ı aştı.
Yıllara göre ticaret hacmi:
1996 – 106 milyon $ 2007 – 328 milyon $
1997 – 108 milyon $ 2008 – 321 milyon $
1998 – 81 milyon $ 2009 – 323 milyon $
1999 – 102 milyon $ 2010 – 315 milyon $
2000 – 118 milyon $ 2011 – 391 milyon $
2001 – 99 milyon $ 2012 – 378 milyon $
2002 – 116 milyon $ 2013 – 375 milyon $
2003 – 150 milyon $ 2014 – 427 milyon $
2004 – 201 milyon $ 2015 – 406 milyon $
2005 – 215 milyon $ 2016 – 419 milyon $
2006 – 229 milyon $
Türkiye’nin Gururu “TİKA”
Makedonya’da 2006 yılında ofis açan T.C. Başbakanlık Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı – TİKA, bu kısa süre zarfı içerisinde 538 projeyi hayata geçirdi.
Osmanlı-Türk eserlerinin tadilatıyla ecdat yadigarı camiler, hanlar ve yapılar eski ihtişamına kavuşturuldu. TİKA, bunun yanı sıra eğitim, sağlık, altyapı, kültürel faaliyetler, hizmet içi eğitim gibi alanlarda destek sundu.
TİKA’nın yaptığı projeler arasında, özellikle Doğu Makedonya’da göç sorununun önüne geçilmesi için arıcılık, seracılık ve pirinç projeleriyle yüzlerce aileye gelir kaynağı sağladı. Arıcılık projesi, BM Kalkınma Programı (UNDP) tarafından en iyi ve örnek kalkınma projesi olarak gösterildi. Yugoslavya döneminde en büyük pirinç üretiminin gerçekleştiği yerlerden biri olan Koçana’da, Türk pirinç çeşitleri yetiştirilmeye başlandı. İlkokul, lise ve üniversite öğrencilerine binlerce burs verildi. Son olarak 2016’da toplam 2 bin öğrenci burstan faydalandı.
TİKA 10 yılda Ne Yaptı?
Toplam gerçekleştirilen proje sayısı 538.
İdari ve sivil altyapıların geliştirilmesi, kongre ve sempozyumlara destek, kültürel işbirliği faaliyetlerine destek ve sivil toplum kuruluşları ile işbirliği alanlarında yapılanlar: 253 proje.
24’ü tadilat 12’si inşaat olmak üzere ilköğretim okulu ve lise ile üniversitelerin Türkoloji Bölümlerinin yenilenmesi ve donanımlarının sağlanması adına 36.
Kamu kurumlarında görev yapan personelin kapasite gelişimine katkı sağlamak vesilesiyle 25.
Hastane ve sağlık ocağı tadilatı, donanım desteği ve tıbbi analiz laboratuarlarına yönelik 8 proje.
Kültür Alanındaki İşbirliği
Türkiye ile Makedonya arasındaki kültürel işbirliği 25 yılda karşılıklı imzalanan anlaşmalarla en üst seviyeye yükseldi. Ayrıca ortak projelerin hayata geçilerek açılışları yapılması da ikili ilişkilere ivme kazandırdı.
1998’de Atatürk'ün Manastır'daki Anı Odası Makedonya ile Türkiye Cumhurbaşkanları Kiro Gligorov ve Süleyman Demirel tarafından resmi törenle açıldı. 2004’te Makedonya ve Türkiye Kültür Bakanları Stefanovski ve Erkan Mumcu Kültürel İşbirliği protokolü Ankara’da imzaladı. 2012 yılında Makedonya ile Türkiye arasında karşılıklı Kültür Merkezleri'nin kurulmasına ilişkin anlaşma imzalandı.
2014’te T.C. Başbakan Yardımcısı Emrullah İşler MC Başbakanı Nikola Gruevski ile Türk tiyatrosunun temel atma törenine katıldı. Ayrıca TİKA tarafından tadilatı yapılan Manastır Atatürk Anı Odasını MC Kültür Bakanı Elizabeta Kamçevska Mileska ile açılışını yaptı.
19 Mayıs 2014 tarihinde MC Cumhurbaşkanı Gyorge İvanov “Ayrı Coğrafyalarda Aynı İmza” toplu açılış programı çerçevesinde TİKA tarafından onarılan Atatürk Baba evinin açılışına katıldı. Kocacık’ta TC Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan Ankara’dan canlı katılırken TC Başbakan Yardımcısı Emrullah İşler Kocacık’taki açılışta yer aldı.
2010'da Üsküp Yunus Emre Enstitüsü - Türk Kültür Merkezi, dönemin Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ile Kültür Bakanı Elizabeta Kançeska Mielvska'nın katılımıyla açıldı. Üsküp Yunus Emre Enstitüsü, bugüne kadar başta devlet memurları, askerler, diplomatlar olmak üzere 3 binin üzerinde vatandaşa Türkçe öğretti.
Türk dizileri, son yıllarda Makedonya’da en çok izlenen televizyon programlarında başı çekiyor. Her kanalda en az üç Türk dizisi yayınlanırken, bu şekilde Türkiye’ye var olan ilgi artıyor.
50'nin Üzerinde Kardeş Belediyeler Var
Makedonya ile Türkiye belediyeleri arasında kardeş belediye protokolü imzalayan belediyelerin sayısı 50'nin üzerinde.
Bunların bazılarını sayacak olursak: Üsküp Türkiye'nin İstanbul, Ankara, Adana, Manisa İzmit şehirleriyle; Kalkandelen Konya şehriyle; Gostivar Akhisar ve Manisa şehirleriyle; Manastır Bursa şehriyle; İştip Kırklareli ve Balıkesir şehirleriyle; Ohri Gazi Osman Paşa Belediyesiyle, Merkez Jupa Belediyesi Bayrampaşa, Kocaeli, Avza, Umurbey, Altınova ve Keçiören Belediyeleriyle kardeşlik protokolüne imza attı.
Türkiye'de Forma Giyen Makedonyalı Sporcular İlişkilere Damga Vurdu
Türkiye ile Makedonya'nın spor alanındaki işbirliği tartışmasız Türk liginde forma giyen sporcuların katkılarıyla olmuştur.
Türkiye süper liginde 1992 yılından bugüne kadar aralarında Goran Pandev, Artim Şakiri, Agim İbraimi, Petar Miloşevski, Muarem Muarem gibi önemli isimlerin yer aldığı toplam 25 Makedonya futbolcu forma giymiştir.
'Türkiye'de Basketbolu Sevdiren Adam' olarak anılan Petar Naumoski, 1992-1994 ve 1995-1999 yılları arasında Efes kulübünde oynayarak Türkiye ile Makedonya arasında bir köprü vazifesini üstlendi.
Halkbank, Türk Hava Yolları ve LİMAK gibi Türk şirketleri Makedonya sporuna destek oldu.