Sağlığımızın en büyük düşmanları (Kovid-19, hava kirliliği ve sigara) güç birliği yapmış, bunun sonucunda gazete manşetleri Kovid-19 günlük durum raporları ve hava kirliliği verileriyle dolmuş taşmış, biz (hem hayatlarımızı kurtarmaya çalışan kahraman sağlık çalışanları (onları özellikle farklı ve özel bir yere koymak isterim) hem de Kuzey Makedonya vatandaşları olarak) ise gittiğimiz her yerde onlarla karşı karşıya kaldığımız bu zor zamanda insanüstü bir gayretle olağan hayatımıza devam etmeye çalışıyoruz.
Hava kirliliği açısından Asya kıtası ülkeleriyle yarıştığımız daha doğrusu dünya sıralamasında 7’ci sıraya demir attığımız ve Kovid-19 hastalığına dair verilerilerin yine hiç iç acıcı olmadığı bir günde dikkatinizi sağlığımızı etkileyen büyük ve bir okadar da tehlikeli sorunlara (Hava kirliliği, Covid-19 pandemisi ve sigara kullanımı) çekmeği ve böylece toplum bilincini geliştirmeyi kendime borç bilirim. Bunun üzerine, onların güç birliği yaparak sağlığımızı nasıl kötü bir biçimde etki edebileceğini gözler önüne sermek amacıyla sizlerle çeşitli araştırma yazılarından derlenen istatistiksel verileri paylaşmak isterim.
Şu ana kadar (11.11.2020 tarihi itibarıyla) dünyada 50,9 milyon kişi koronavirüs hastalığına yakalandı ve maalesef bunların 1,26 milyonu hayatını kaybetti. Üzülerek söylüyorum, Kuzey Makedonya Cumhuriyeti’nde bu hastalığa yakalanan 40.275 kişiden 1.156’sı bu savaşa yenik düştü (Ruhları şad olsun).
Bu topraklarda özellikle kasım ayından şubat ayı sonuna kadar etkisini gösteren, ülkemizin sembolü haline gelmiş ‘görünmez tehlike hava kirliliği’ konusuna gelince, ne yazık ki IQAir internet sitesinin 2019 yılı istatistiğine göre Dünya sağlık örgütü hava kalitesi sınır değerlerinin 3 kat üzerinde kirli bir hava solumuş ve bununla birlikte dünyada hava kirliliğinin en fazla olduğu ülkeler sıralamasında Suriye’yi geçerek 17. sırada yerimizi almışız.
İlaveten, işin sağlık yönünü ortaya koymak amacıyla sizlerle birkaç temel ve istatistiksel bilgiyi üleşmek isterim.
Bildiğiniz üzere akciğerde tutulmaya yol açarak, solunum yetmezliği, nefes darlığı ve zatürreye sebep olan Kovid-19 en çok akciğerleri etkiliyor. Bunun dışında, Ankara Şehir Hastanesi Göğüs Hastalıkları Kliniği İdari ve Eğitim Sorumlusu Prof. Dr. Ayşegül Karalezli, Hürriyet.com.tr’de yayınlanan 16.08.2020 tarihli yazıda ‘normalde insanların oksijen seviyelerinin yüzde 98 olduğunu, koronavirüse yakalananlarda oksijen seviyenin yüzde 70'lere kadar düştüğünü’ belirtmiştir’.
Gelelim sağlık hakkımızın, çevre hakkımızın ve hatta özel yaşama ve aile yaşamına saygı hakkımızın ayaklar altına alınmasına sebep olan ana faktörlerden biri olan hava kirliliğine, Buket Mermit Çilingir’in 26 Aralık 2016’da yayınlanan Hava Kirliliği ve Akciğer başlıklı yazısında, ‘hava kirliliğinin solunum fonksiyon kaybına, solunum yolu enfeksiyonlarında, astım ve KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı kelimelerinin baş harfleri ile adlandırılan Koah hastalığı, akciğerlerde bulunan ve bronş adı verilen hava keseciklerinin tıkanması sonucu; solunum güçlüğü, öksürük ve nefes darlığı gibi şikâyetlere yol açan kronik bir hastalıktır.) gelişimi ve alevlenmelerinde ve akciğer kanseri gelişiminde artışa neden olduğu’ belirtilmiştir. Ek olarak, Şikago Üniversitesi’nin cnn.com’un 21.10.2020 tarihli haberinde paylaşılan araştırmasına göre ‘Hindistan’ın başkenti New Delhi’de yaşayan insanlar hava kirliliğine maruz kalmaları nedeniyle 10.2 yıl daha az yaşamaktadırlar’. Kuzey Makedonya şehirlerinin hava kirliliği bakımından Hindistan şehirleriyle yarıştığını düşünürsek, söz konusu araştırmanın bizim için de geçerli olduğunu düşünebiliriz. Ayrıca, Harvard Üniversitesi’nin yaptığı araştırmalara göre hava kirliliğinin Covid-19 ölüm oranlarını arttırdığını bilmemizde fayda var.
Gazetemizde 21.07.2017 tarihinde yayınlanan yazıda ‘Dünya Sağlık Örgütünün çıkarttığı Tobacco Atlas dergisinin verilerine göre Kuzey Makedonya’nın kişi başına sigara tüketimi açısından dünyada dördüncü sırada yer aldığını’ aklımızda bulundurur ve sigara tüketiminin (Herkes tarafından bilinen) sağlığımıza negatif etkisini düşünürsek, sağlığımızın ne derece tehlike altında olduğunu anlayabiliriz.
Uzmanlar hava kirliliği sezonunu açtığımız bu günlerde bahsettiğim sorunların hem insan sağlığını teklikeye atacağını hem de sağlık sisteminin çökmesine neden olacağını öngörmektedirler. Aslında bunu anlamak için uzman olmaya gerek yoktur, sadece yukarıda paylaştığım bilgiler bizi gerçekler ışığında yaşamaya teşvik etmek içir yeter de artar bile.
Soğuk havanın virüsün ömrünü uzattığını, soğuk hava münasebetiyle insanların kapalı mekanlarda maskesiz olarak oturduğunu (Böylece tehlikeli virüsün daha hızlı yayıldığını) ve onların çoğunun sigara kullandığını göz önünde bulundurursak, dışarıda ise sağlığımıza dolayısıyla hayatımıza kasteden hava kirliğinin var olduğunu düşünürsek, maalesef bize her yer tehlike arz edecektir.
Sadece önceden sağlık sorunları yaşayanlar tehlike altında değildir çünkü hava kirliliğinin genel olarak bağışıklık sistemini zayıflattığı kanıtlanmıştır yani (Eğer önlemlerimizi almazsak) bizim de ileriki dönemde sağlık sorunu yaşamamız muhtemeldir. Buna, Covid-19 pandemisinin hem sağlık sorunları yaşamayanları, hem de hali hazırda sağlık sorunları olanları hemen hemen aynı şekilde etkilediğini, Kuzey Makedonya'nın zaten yetersiz ve kırılgan olan halk sağlığı altyapısını ve yukarıda sunduğum bilgileri eklersek, bu zor ve bir okadar da kötü dönemi sosyal mesafeyi koruyarak, bilinçi olarak/davranarak ve maske takarak atlatmamız için birden fazla sebep bulmuş oluruz.
Sağlıcakla kalın…