İki yıldan uzun bir süre siyasi krizle çalkalanan Makedonya Cumhuriyeti’nde işsizlik tarihin en düşük seviyesine ulaştı. Makedonya Devlet İstatistik Kurumu’nun hazırladığı İşgücü Anketi’ne göre, 2016 yılının son çeyreğinde, ülkemizdeki işsizlik oranı %23,1’e düştü. Peki, bu düşüşü nasıl açıklayabiliriz. Makedonya ekonomisi yapısal sorunlarından biri olan işsizliğe çözümü buldu mu? Doğrudan yabancı yatırımların açtığı iş yerleri Makedonya işgücü piyasasını değiştiriyor mu? Yoksa, işsizlikteki bu düşüşü hükümetin istihdamı arttırmak için verdiği sübvansiyonlara mı bağlamalıyız? Haftalık ekonomi ve siyaset dergisi “Kapital”’in yaptığı kapsamlı analizden yararlanarak bu soruları cevaplamaya çalışacağım.
Devlet İstatistik Kurumu’nun hazırladığı İşgücü Anketi’ne göre, 2016 yılının son çeyreği ile birlikte Makedonya’da istihdam edilenlerin sayısı bir yıl içinde rekor 25 bin kişi artarak 731 bin 107 kişiye ulaştı. Analiz, işsizlikte de rekor bir düşüşe işaret ediyor. İşsizlik, 2016 yılının son çeyreğini de hesaba katarak, bir yıl içinde 29 bin 785 kişi azalarak 219 bin 148 kişiye düştü. Farkedebiliyoruz ki bir yıl içinde işsizlerin sayısındaki azalış istihdam edilenlerin sayısından daha fazla.
İstihdamın 563 bin 712’si özel sektörde, 167 bin 395’i ise kamu sektöründe çalışmaktadır. Sektörlere göre bakarsak, 136 bin 475 çalışanı ya da %19 oranı ile en çok istihdama sahip olan sektör imalat sektörüdür. Ondan sonra, tarımcılık sektörü 121 bin 068 çalışanı ya da %16,5 ile ikinci sırada yer almaktadır. Toptan ve perakende ticaret sektöründe ise 109 bin 065 kişi ya da istihdamın %15’i çalışmaktadır. Dördüncü sırada, 53 bin 750 çalışanı ya da %7,35 oranı ile kamu yönetimi ve savunma sektörü yer almaktadır.
Uzmanlara göre, işsizliğin azalması bir yandan yabancı yatırımların açtığı iş yerleri ile, diğer yandan ise hükümetin istihdamı arttırmak için verdiği sübvansiyonlar ile açıklanabilir. Ayrıca, başka bir açıklamaya göre işsizliğin azalmasında sübvansiyonlar nedeniyle bazı iş yerlerinin resmileştirilmesi de büyük rol oynadı. Kayıt dışı ekonomisinin en yaygın olduğu ticaret sektöründe en çok işsizliğin azalması da bunu gösteriyor. İstihdam Ajansı’na göre, hükümetin istihdamı arttırmaya yönelik politikaları da etkili oldular. Bu politikalar sayesinde 2007 yılından bu yana 47 bin civarında iş yeri açıldı. Bu politikalar genellikle istihdamı arttırmak için çeşitli programlar ve önlemler içermektedirler. Örneğin: kendi işlerini kurmak için yardımlar; sübvansiyonlar; daha çabuk iş bulmaları için çeşitli eğitimler, staj imkânları ve ileri düzeyde BT kursları vesaire.
Fakat, Devlet İstatistik Kurumu’nun hazırladığı İşgücü Anketi’ne göre istihdam ve Makedonya Emeklilik ve Maluliyet Sigortası Fonu (PİOM)’da kayıtlı olan işçi sayısı uyuşmuyor. İşgücü Anketi’ne göre 731 bin 107 çalışan var, PİOM’da ise 560 bin kayıtlı sigortalı bulunuyor. Yani, 731 bin 107 çalışan maaş alıyor; ama sadece 560 bini için katkı payı ödeniyor. Burada açık bir uyuşmazlık söz konusu. Şuna da dikkat etmemiz gerekir, İşgücü Anketi’nin verilerinin güvenilir olması için nüfus hakkındaki verilerin de gerçek olması lazım. Fakat, Makedonya’daki son nüfus sayımının 2002 yılında yapıldığı göz önüne alınırsa bu anketten çıkan verilerin gerçeklik payı da tartışılır.
İşsizliğin azalması konusunda başka bir açıklama da Makedonya’daki göç sorunu ile ilgili. Avrupa İstatistik Ofisi, Eurostat’ın verilerine göre, son 13 yılda Makedonya’dan 230 bin kişi göç etmiş. İşsizliğin hesaplandığı metodolojiye bağlı olarak göç de bu orana etki edebilir.