Bir milletin geleceğini anlamak istiyorsak, önce onun çocuklarına anlatılan hikâyelere bakmalıyız. Çünkü çocuk edebiyatı, hiçbir zaman sadece küçük okurlar için yazılmış metinlerden ibaret olmamıştır. Çocuk edebiyatı bir milletin değerlerini, dilini ve kültürel hafızasını gelecek nesillere taşıyan en güçlü köprülerden biridir. Balkan Türk edebiyatında bu köprüyü inşa eden isimlerin başında ise hiç kuşkusuz Necati Zekeriya yer alır. Yeni Balkan Yayınları tarafından neşredilen “Orhan: Necati Zekeriya” adlı eser, Necati Zekeriya’nın hayatını anlatan biyografik bir eserin çok ötesindedir. Nazlı Rânâ Gürel ve Zeki Gürel’in titiz çalışmasıyla hazırlanan bu kitap, Balkan Türk çocuk edebiyatının gelişim serüvenini anlamamıza imkân veren önemli bir başvuru kaynağıdır.
11 Kasım 1928 tarihinde Üsküp’te dünyaya gelen Necati Zekeriya, 10 Haziran 1988’de Novi Sad’da hayata veda etti. Ardında ise nesiller boyunca okunmaya devam edecek bir çocuk edebiyatı mirası bıraktı. Onu sadece bir şair ya da hikâye yazarı olarak tanımlamak eksik kalır. Gazeteci, editör, yayıncı ve çocuk edebiyatının yılmaz emekçilerinden biri olan Necati Zekeriya, ömrünü Balkanlarda Türkçe okuyan çocuklara adamış bir kültür insanıdır. Kuzey Makedonya’da yayımlanan Sevinç ve Tomurcuk dergileriyle yetişen kuşaklar, aslında onun kaleminin ve vizyonunun izlerini taşır. O, çocuklara sadece hikâye anlatmadı, onlara Türkçeyi sevdirdi, hayal kurmayı öğretti ve içinde yaşadıkları dünyayı sorgulayabilecekleri edebî bir iklim sundu.
İşte bu yönüyle “Orhan: Necati Zekeriya” kitabı, okuyucuyu yazarın hayatına yaklaştırmakla kalmayarak, onun çocuklara bakışını da yansıtıyor. Eserin ilk bölümü, Necati Zekeriya’nın hayatını, sanat anlayışını ve Makedonya Türk edebiyatındaki yerini ayrıntılarıyla ele alırken asıl dikkat çekici kısım ise ikinci bölümde sunuluyor. Kitabın merkezinde, Necati Zekeriya’nın hafızalara kazınan çocuk kahramanı Orhan yer alıyor.
Bizim Sokağın Çocukları...
Yeni Sokağın Çocukları...
Bizim Sokağın Romeo ve Jüliyeti...
Bu eserler yalnızca çocuklara yazılmış hikâyeler değildir. Aynı zamanda bir dönemin mahalle kültürünü, arkadaşlığı, aile bağlarını, dayanışmayı ve çocuk gözünden hayatı anlatan sıcak ve samimi metinlerdir. Bugün bu eserleri yeniden okuduğumuzda yalnızca bir çocuğun maceralarını değil, Balkan Türk toplumunun gündelik hayatını, değerlerini ve insan ilişkilerini de görürüz.
Necati Zekeriya’nın başarısı tam da burada kendini gösteriyor.
O, ne çocuklara yukarıdan bakan, ne de onlara nasihat eden bir yazardır.
Tam tersine, onların dünyasına giren, çocuk gibi düşünün, çocuk gibi hisseden ve hikâyelerini onların diliyle anlatandır. Bu yüzden onun eserlerinde çocuklar sadece pasif birer kahraman konumunda olmazlar. Sorgulayan, hata yapan, öğrenen ve kendi kararlarını verebilen bireyler olarak karşımıza çıkar. Belki de aradan onlarca yıl geçmesine rağmen eserlerinin hâlâ okunmasının temel nedeni de budur.
Çünkü teknoloji değişebilir.
Şehirler değişebilir.
Nesiller değişebilir.
Ama arkadaşlık, paylaşmak, dürüstlük, iyilik ve insan sevgisi gibi değerler değişmez.
Necati Zekeriya da eserlerini tam bu evrensel değerler üzerine kurmuştur. Kitabın bir başka önemli tarafı ise Necati Zekeriya’nın eserlerini yalnızca tanıtmakla yetinmemesi, onları edebî açıdan da değerlendirmesidir. Karakterler, olay örgüsü, çocuk psikolojisi ve anlatım teknikleri üzerine yapılan incelemeler, eseri akademik bakımdan da değerli bir kaynak hâline getiriyor. Bugün Balkan Türk çocuk edebiyatı üzerine çalışan araştırmacılar, öğretmenler ve lisansüstü öğrencileri için bu kitap önemli bir başvuru eseridir. Fakat bana göre bu kitabın asıl okuyucusu sadece akademisyenler değildir.
Bir zamanlar çocuk olmuş herkes...
Çocuğuna kitap seçen her anne, baba...
Ve çocuk edebiyatının neden bu kadar önemli olduğunu merak edenler bu eserde kendisinden bir parça bulacaktır.
Yeni Balkan Yayınları’nın bu tür eserleri okuyucuyla buluşturması da kültürel hafızamız açısından son derece kıymetlidir. Çünkü bir milletin geleceği yalnızca büyük tarih kitaplarıyla değil, çocuklarına anlattığı hikâyelerle de şekillenir.
Necati Zekeriya’nın kalemi bize bunu hatırlatıyor. Bazen bir çocuğun eline verilen kitap, bir milletin geleceğine bırakılmış en değerli mirastır. Bugün Balkan Türk çocuk edebiyatı hâlâ yaşamaya devam ediyorsa, bunda Necati Zekeriya gibi öncü isimlerin emeği inkâr edilemez. Onun eserleri yalnızca çocuklara yazılmış hikâyeler değildir, Balkanlarda Türkçenin çocuk sesleriyle geleceğe taşınan en güzel hatıralarından biridir.